ზამთარია და სეზონური ვირუსების ფონზე, ალბათ, ხშირად გესმით ან თავადაც ფიქრობთ: “წელს უკვე მესამედ გავცივდი, იმუნიტეტი ნამდვილად დაქვეითებული მაქვს“.
საზოგადოებაში ღრმად არის გამჯდარი სტერეოტიპი,რომ ჯანმრთელობა აბსოლუტური კომფორტია, ხოლო სხეულის ტემპერატურის მატება — სისტემური შეცდომა. ჩვენ მივეჩვიეთ ფიქრს, რომ სიმპტომი სისუსტის ნიშანია, თუმცა მედიცინაში ხშირად პირიქით ხდება: სწორედ სიმპტომია ნიშანი იმისა, რომ სისტემა მუშაობს.
განვიხილოთ მთავარი კითხვა: ნიშნავს თუ არა ხშირი ავადობა იმას, რომ თქვენი იმუნური სისტემა “დასუსტდა” თუ ეს პირიქით — მისი გამართული მუშაობის დასტურია?
სიმპტომი — ბრძოლის ნიშანი და არა მარცხის
პირველი და ყველაზე გავრცელებული მითი არის ის,რომ უსიამოვნო სიმპტომები — სიცხე, საერთო სისუსტე, თავის ან კუნთების ტკივილი იმუნიტეტის სისუსტის ნიშანია. სინამდვილეში, ამ ნიშნების დიდი ნაწილი იმუნური სისტემის აქტიური მუშაობის შედეგია და არა მისი უკმარისობის. მაგალითად, სიცხე ვითარდება მაშინ, როდესაც იმუნური უჯრედები გამოყოფენ სპეციალურ სასიგნალო ნივთიერებებს (ციტოკინებს), რომლებიც ორგანიზმს ეხმარება ინფექციის გამომწვევი მიკროორგანიზმების გამრავლების შეზღუდვაში. ანალოგიურად, საერთო სისუსტე და კუნთების ტკივილი ასახავს იმას, რომ ორგანიზმი ენერგიას გადამისამართებს თავდაცვით პროცესებზე.
მნიშვნელოვანია, რომ იმუნური სისტემის რეალური სისუსტის დროს ინფექცია ხშირად მიმდინარეობს არა მკვეთრი სიმპტომებით, არამედ პირიქით — შედარებით “ჩუმად“, თუმცა უფრო ხანგრძლივად ან გართულებებით. ამიტომ სიმპტომების არსებობა და მათი ინტენსივობა არ წარმოადგენს იმუნიტეტის “ძლიერების“ ან “სისუსტის“ პირდაპირ საზომს; ისინი უმეტეს შემთხვევაში იმაზე მიუთითებს, რომ ორგანიზმი ინფექციაზე რეაგირებს და ცდილობს მის კონტროლს.
რას ნიშნავს „ხშირად“ — ნორმა და პათოლოგია
სამედიცინო საზოგადოებაში არსებობს საკმაოდ მკაფიო წარმოდგენა ავადობის სიხშირის ნორმებთან დაკავშირებით.
თუ ჯანმრთელი ზრდასრული ადამიანი საშუალოდ წელიწადში2–4 მწვავე რესპირატორულ ინფექციას გადაიტანს, ნორმად ითვლება.
სკოლამდელი ასაკის ბავშვებისთვის ეს რიცხვი უფრო მაღალია —წელიწადში 6–8 ეპიზოდი, ხოლო ბაღში მოსიარულე ბავშვებში ზოგჯერ 10–12 ინფექციაც კი არ მიიჩნევა იმუნოდეფიციტის ნიშნად, თუ თითოეული ეპიზოდი სრულდება გართულებების გარეშე.
როდის არის საჭირო სიფრთხილე?
კლინიკური თვალსაზრისით, გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს არა სიხშირეს, არამედ ინფექციების სიმძიმესა და მიმდინარეობას. ნამდვილ იმუნურ პრობლემაზე (პირველადი ან შეძენილი იმუნოდეფიციტი) უფრო მეტად მიუთითებს ისეთი ნიშნები, როგორიცაა:
წელიწადში ორზე მეტი პნევმონია;
ანტიბიოტიკების განმეორებითი ან ხანგრძლივი კურსის საჭიროება მკაფიო ეფექტის გარეშე;
მძიმე, გახანგრძლივებული ან ატიპიური ინფექციები;
ერთი და იმავე ინფექციის ხშირი გართულებები;
ღრმა ქსოვილოვანი ინფექციები, მაგალითად აბსცესები.
ასეთ შემთხვევებში საჭიროა ექიმის კონსულტაცია და ლაბორატორიული კვლევები, და არა თვითდიაგნოზი.
იმუნური „სკოლა“ — რატომ გვჭირდება ვირუსები?
იმუნიტეტი არ არის კუნთი, რომელიც ვარჯიშის გარეშე დუნდება. ის უფრო ჰგავს მონაცემთა ბაზას ან ბიბლიოთეკას. არსებობს იმუნიტეტის ორი ტიპი: თანდაყოლილი (რომელიც მყისიერად რეაგირებს) და შეძენილი (ადაპტური).
ადაპტური იმუნიტეტი, რომელიც მოიცავს B და T ლიმფოციტებს, მუშაობს “სწავლის“ პრინციპით. როდესაც ახალ ვირუსს ხვდება, სისტემა მას “იმახსოვრებს“ და მის წინააღმდეგ წარმოქმნის “იარაღს“ — ანტისხეულებს. შემდგომში, იმავე ვირუსთან შეხვედრისას, რეაქცია იქნება მყისიერი და ეფექტური. ამიტომ, ხშირი ავადობა, განსაკუთრებით ბავშვობაში ან ახალ გარემოში მოხვედრისას (მაგალითად, ბაღში, სკოლაში ან ახალ სამუშაო სივრცეში), არის იმუნური სისტემის “განათლების“ პროცესი,ხოლო ყოველი გადატანილი ვირუსი ამდიდრებს თქვენს იმუნურ მეხსიერებას.
როდის „იღლება“ იმუნიტეტი რეალურად?
იმის მაგივრად, რომ ვეძებოთ “იმუნიტეტის ასამაღლებელი“ ჯადოსნური აბები (რაც სამედიცინო თვალსაზრისით მითია, რადგან იმუნური უჯრედების ხელოვნურად მომატებამ შეიძლება აუტოიმუნური პროცესები გამოიწვიოს), ყურადღება უნდა მივაქციოთ რეალურ რისკ-ფაქტორებს.
კვლევები ადასტურებს, რომ იმუნურ პასუხს რეალურად აქვეითებს:
ქრონიკული სტრესი: კორტიზოლი (სტრესის ჰორმონი) პირდაპირ თრგუნავს ლიმფოციტების მუშაობას.
ძილის დეფიციტი: ძილის დროს გამომუშავდება ციტოკინები, რომლებიც ინფექციას ებრძვიან.
არასაჭირო ანტიბიოტიკები: ვირუსის დროს ანტიბიოტიკის მიღება ანადგურებს მიკრობიომს (ნაწლავურ ფლორას), სადაც იმუნური უჯრედების 70%-ია ლოკალიზებული.
საბოლოოდ, ხშირი ავადობა უმეტეს შემთხვევაში არ ნიშნავს, რომ იმუნიტეტი “სუსტდება“. ხშირად ეს გარემოს, ცხოვრების წესის და იმუნური სისტემის ნორმალური მუშაობის შედეგია. იმუნიტეტი არ არის რესურსი, რომელიც იწურება — ის არის სისტემა, რომელიც სწავლობს, ადაპტირდება და რეაგირებს. მთავარი ამოცანაა არა მისი “გამაგრება“ დანამატებით, არამედ მხარდაჭერა ჯანსაღი ცხოვრების წესითა და მტკიცებულებაზე დაფუძნებული მედიცინით.