რატომ ატარებდნენ “შავი ჭირის” დროს ექიმები ყვავის ნისკარტის ფორმის ნიღბებს – უცნაური ისტორია, რომელიც ბევრმა არ იცის

“შავი ჭი­რის” ეპი­დე­მი­ე­ბის დროს ექი­მე­ბი პა­ცი­ენ­ტე­ბის­გან თა­ვის და­სა­ცა­ვად უჩ­ვე­უ­ლო სა­მოსს ატა­რებ­დნენ. ყვე­ლა­ზე გა­მორ­ჩე­უ­ლი კი გრძე­ლი, ყვა­ვის ნის­კარ­ტის ფორ­მის ნი­ღა­ბი იყო, რო­მელ­საც ხში­რად სურ­ნე­ლო­ვა­ნი მცე­ნა­რე­ე­ბით ავ­სებ­დნენ. იმ დროს სჯე­რო­დათ, რომ ამ გზით და­ა­ვა­დე­ბის გა­მომ­წვე­ვი მავ­ნე ჰა­ე­რის­გან და­ი­ცავ­დნენ თავს. თუმ­ცა, რო­გორც მოგ­ვი­ა­ნე­ბით გა­ირ­კვა, მათი წარ­მოდ­გე­ნა ინ­ფექ­ცი­ის გავ­რცე­ლე­ბის შე­სა­ხებ მცდა­რი იყო.

რა­ტომ ჰქონ­და ნი­ღაბს ნის­კარ­ტის ფორ­მა და რა იმა­ლე­ბო­და მის შიგ­ნით?
შავი ჭირი სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში ევ­რო­პის ერთ-ერთი ყვე­ლა­ზე სა­ში­ში და­ა­ვა­დე­ბა იყო. ეპი­დე­მი­ე­ბი XIV სა­უ­კუ­ნი­დან XVIII სა­უ­კუ­ნემ­დე პე­რი­ო­დუ­ლად ვრცელ­დე­ბო­და და უამ­რა­ვი ადა­მი­ა­ნის სი­ცო­ცხლე ეწი­რე­ბო­და. იმ­დრო­ინ­დელ მე­დი­ცი­ნას და­ა­ვა­დე­ბის გა­მომ­წვე­ვი მი­ზე­ზი არ ჰქონ­და დად­გე­ნი­ლი, მკურ­ნა­ლო­ბის მე­თო­დე­ბი კი ხში­რად უშე­დე­გო აღ­მოჩ­ნდე­ბო­და.

გან­სა­კუთ­რე­ბით მძი­მე ვი­თა­რე­ბა იყო ლონ­დონ­ში 1665 წელს, რო­დე­საც ე.წ. დიდი ჭი­რის ეპი­დე­მია მძვინ­ვა­რებ­და. ზო­გი­ერ­თი ექი­მი, გან­სა­კუთ­რე­ბით შეძ­ლე­ბუ­ლი პა­ცი­ენ­ტე­ბის მომ­სა­ხუ­რე პი­რე­ბი, ქა­ლა­ქი­დან გა­იქ­ცნენ. ინ­ფი­ცი­რე­ბუ­ლებ­თან მუ­შა­ო­ბა კი ხში­რად აფ­თი­ა­ქა­რებ­სა და იმ ადა­მი­ა­ნებს უწევ­დათ, რომ­ლე­ბიც და­ა­ვა­დე­ბუ­ლებს მკურ­ნა­ლობ­დნენ.

სწო­რედ XVII სა­უ­კუ­ნე­ში გავ­რცელ­და ევ­რო­პა­ში ე.წ. ჭი­რის ექი­მის სახე, რო­მე­ლიც გრძე­ლი ნის­კარ­ტის ფორ­მის ნიღ­ბით, ხელ­თათ­მა­ნე­ბი­თა და სხე­უ­ლის თით­ქმის მთლი­ა­ნად და­ფა­რუ­ლი სა­მო­სით იყო შე­მო­სი­ლი.

რა­ტომ ჰგავ­და ნი­ღა­ბი ყვა­ვის ნის­კარტს?
იმ პე­რი­ოდ­ში არ­სე­ბობ­და და­ა­ვა­დე­ბე­ბის გავ­რცე­ლე­ბის შე­სა­ხებ მცდა­რი წარ­მოდ­გე­ნა, რო­მელ­საც მი­აზ­მურ თე­ო­რი­ას უწო­დებ­დნენ. ამ თე­ო­რი­ის თა­ნახ­მად, და­ა­ვა­დე­ბე­ბი და­ბინ­ძუ­რე­ბუ­ლი და მყრა­ლი ჰა­ე­რით ვრცელ­დე­ბო­და. ექი­მებს სჯე­რო­დათ, რომ ცუდი სუნი ჰა­ერ­ში არ­სე­ბულ მავ­ნე ნივ­თი­ე­რე­ბებ­ზე მი­ა­ნიშ­ნებ­და და სწო­რედ ის იწ­ვევ­და ავად­მყო­ფო­ბას.

გა­მო­სა­ვა­ლი, მათი აზ­რით, სურ­ნე­ლო­ვა­ნი ნივ­თი­ე­რე­ბე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბა იყო. ექი­მე­ბი ფიქ­რობ­დნენ, რომ სა­სი­ა­მოვ­ნო სუნი მავ­ნე ჰა­ე­რის ზე­მოქ­მე­დე­ბას შე­ამ­ცი­რებ­და. ამი­ტომ ნიღ­ბის გრძელ ნა­წილ­ში სხვა­დას­ხვა სურ­ნე­ლო­ვან მცე­ნა­რე­სა და სხვა არო­მა­ტულ ნივ­თი­ე­რე­ბას ათავ­სებ­დნენ.

ნის­კარ­ტის ფორ­მა შემ­თხვე­ვი­თი არ ყო­ფი­ლა. ექი­მე­ბის წარ­მოდ­გე­ნით, ჰა­ერს ნიღ­ბის გრძელ ნა­წილ­ში გავ­ლა უნდა მო­ეს­წრო, რათა სურ­ნე­ლო­ვა­ნი ნივ­თი­ე­რე­ბე­ბით გა­ჯე­რე­ბუ­ლი­ყო, სა­ნამ მას ჩა­ი­სუნ­თქავ­დნენ.

ნიღ­ბებ­ში შე­იძ­ლე­ბო­და ყო­ფი­ლი­ყო 55-ზე მეტი მცე­ნა­რი­სა და სხვა ინ­გრე­დი­ენ­ტის­გან დამ­ზა­დე­ბუ­ლი ნა­რე­ვი. მას­ში შე­დი­ო­და და­რი­ჩი­ნი, მური, თაფ­ლი და სხვა ნივ­თი­ე­რე­ბე­ბი. ზო­გი­ერ­თი რე­ცეპ­ტი გველ­გეს­ლას ხორ­ცის ფხვნილ­საც შე­ი­ცავ­და.

რო­გორ გა­მო­ი­ყუ­რე­ბო­და ჭი­რის ექი­მის სა­მო­სი?
ნი­ღა­ბი ამ უც­ნა­უ­რი კოს­ტი­უ­მის მხო­ლოდ ერთი ნა­წი­ლი იყო. ექი­მე­ბი ატა­რებ­დნენ გრძელ, ცვი­ლით ან ზე­თო­ვა­ნი ნივ­თი­ე­რე­ბით და­მუ­შა­ვე­ბულ მო­სას­ხა­მებს, ქუ­დებს, ხელ­თათ­მა­ნებ­სა და თვა­ლებ­ზე და­სა­მაგ­რე­ბელ მი­ნებს.

ასე­თი სა­მო­სი ექი­მის სხე­ულს მაქ­სი­მა­ლუ­რად ფა­რავ­და. სა­ინ­ტე­რე­სოა, რომ მი­უ­ხე­და­ვად და­ა­ვა­დე­ბის გავ­რცე­ლე­ბის შე­სა­ხებ მცდა­რი წარ­მოდ­გე­ნე­ბი­სა, ტან­საც­მლის ზო­გი­ერ­თი ნა­წი­ლი შე­საძ­ლოა გარ­კვე­ულ დაც­ვას მარ­თლაც უზ­რუნ­ველ­ყოფ­და.

მა­გა­ლი­თად, გრძე­ლი და მჭიდ­როდ შეკ­რუ­ლი სა­მო­სი, ხელ­თათ­მა­ნე­ბი და და­ფა­რუ­ლი სხე­უ­ლი რწყი­ლე­ბის ნაკ­ბე­ნის­გან დაც­ვას გარ­კვე­ულ­წი­ლად უწყობ­და ხელს. რწყი­ლე­ბი კი ჭი­რის გავ­რცე­ლე­ბის ერთ-ერთი მნიშ­ვნე­ლო­ვა­ნი გზა იყო.

ჭი­რის ექი­მე­ბი და­ა­ვა­დე­ბის გავ­რცე­ლე­ბის მე­ქა­ნიზმს არ იც­ნობ­დნენ და შე­სა­ბა­მი­სად, მათი მკურ­ნა­ლო­ბის მე­თო­დე­ბიც ხში­რად არა­ე­ფექ­ტი­ა­ნი იყო. ნის­კარ­ტი­ა­ნი ნი­ღა­ბი კი იმ ეპო­ქის სა­მე­დი­ცი­ნო წარ­მოდ­გე­ნე­ბის სიმ­ბო­ლოდ იქცა – მცდა­რი თე­ო­რი­ი­სა და იმ­დრო­ინ­დე­ლი მე­დი­ცი­ნის შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბის თვალ­სა­ჩი­ნო მა­გა­ლი­თი.

დღეს ეს კოს­ტი­უ­მი წარ­სუ­ლის უც­ნა­ურ რე­ლიკ­ვი­ად აღიქ­მე­ბა, თუმ­ცა მისი ის­ტო­რია გვახ­სე­ნებს, რამ­დე­ნად გან­სხვავ­დე­ბო­და და­ა­ვა­დე­ბე­ბის შე­სა­ხებ ადა­მი­ან­თა ცოდ­ნა თა­ნა­მედ­რო­ვე მე­დი­ცი­ნის­გან.