კივილი ადამიანის ორგანიზმის უმნიშვნელოვანესი დამცავი მექანიზმია – ის გვაფრთხილებს საფრთხისა და დაზიანების შესახებ. თუმცა, არსებობს ტკივილის ისეთი ფორმები, რომლებიც ფიზიოლოგიურ ზღვარს სცდება და ადამიანის ფსიქიკასა თუ სხეულს გაუსაძლის გამოცდას უწყობს.
მედიცინასა და ნევროლოგიაში ტკივილის ინტენსივობას სხვადასხვა კრიტერიუმით ზომავენ (მაგალითად, McGill-ის ტკივილის ინდექსით). ექიმებისა და პაციენტების გამოცდილებაზე დაყრდნობით, წარმოგიდგენთ იმ მდგომარეობების ჩამონათვალს, რომლებიც მსოფლიოში ყველაზე მწვავე და აუტანელ ტკივილებად არის აღიარებული.
სამწვერა ნერვის ანთება
ამ დაავადებას ხშირად “თვითმკვლელთა დაავადებასაც“ უწოდებენ, რადგან ტკივილი იმდენად აუტანელია, რომ პაციენტებს ფსიქოლოგიურ კრიზისამდე მიჰყავს. სამწვერა ნერვი პასუხისმგებელია სახის მგრძნობელობაზე.
ტკივილი არის ელექტრული შოკის მსგავსი, მკვეთრი, მჭრელი ტკივილი სახის, ლოყის ან ყბის არეში. უმცირესმა შეხებამაც კი, მაგალითად ნიავის დაბერვამ, საუბარმა, ჭამამ ან კბილების გამოხეხვამ შესაძლოა შეტევა გამოიწვიოს, რომელიც რამდენიმე წამიდან რამდენიმე წუთამდე გრძელდება.
კლასტერული თავის ტკივილი
ეს არ არის შაკიკი ან მიგრენია. კლასტერული ტკივილი მიჩნეულია ყველაზე ძლიერ თავის ტკივილად, რაც კი მედიცინისთვის არის ცნობილი.
პაციენტები მას აღწერენ, როგორც “თვალში ცხელი შამფურის ან დანის გაყრას“. ტკივილი ლოკალიზებულია ერთ-ერთი თვალის ბუდეში ან მის გარშემო. შეტევები ციკლურია (კლასტერული) და შესაძლოა გაგრძელდეს კვირები ან თვეები, დღეში რამდენჯერმე.
ტყვიისებრი ჭიანჭველას ნაკბენი
ბუნებრივ სამყაროში ყველაზე მტკივნეული ნაკბენი სამხრეთ ამერიკაში მცხოვრებ ტყვიისებრ ჭიანჭველას (Paraponera clavata) ეკუთვნის. შმიდტის ნაკბენის ტკივილის ინდექსში მას ყველაზე მაღალი, 4.0+ ქულა აქვს მინიჭებული. სახელიც სწორედ აქედან მოდის: ნაკბენით გამოწვეული ტკივილი ცეცხლსასროლი იარაღიდან ნასროლი ტყვიის მოხვედრას შეადარეს.
ძლიერი წვისა და ფეთქვადი ტკივილის ტალღები უწყვეტად გრძელდება 24 საათის განმავლობაში.
თირკმლის კოლიკა (თირკმელში კენჭის გავლა)
თირკმლის კენჭის გადაადგილება საშარდე გზებში არის მდგომარეობა, რომელსაც ხშირად მშობიარობის ტკივილზე ძლიერადაც კი აფასებენ.
ეს არის მჭრელი, შეტევითი ტკივილი წელისა და მუცლის არეში, რომელიც გადაეცემა ბარძაყსა და საზარდულს. ტკივილის მიზეზია ის, რომ კენჭი ბლოკავს შარდის ნაკადს და იწვევს თირკმლის ქსოვილებისა და საშარდე გზების მკვეთრ გაჭიმვასა და სპაზმს.
კომპლექსური რეგიონული ტკივილის სინდრომი (CRPS)
CRPS არის ქრონიკული ნევროლოგიური მდგომარეობა, რომელიც ჩვეულებრივ ვითარდება ტრავმის, მოტეხილობის ან ქირურგიული ჩარევის შემდეგ. McGill-ის ტკივილის ინდექსით, CRPS იკავებს ყველაზე მაღალ პოზიციებს – სჯობნის თითის ამპუტაციასა და მშობიარობასაც კი.
უწყვეტი, მწველი, ფეთქვადი ტკივილი, რომელიც შეუდარებლად აღემატება თავდაპირველი ტრავმის სიმძიმეს. დაზიანებული კიდური ხდება იმდენად ჰიპერსენსიტიური, რომ ტანსაცმლის ან ფურცლის შეხებაც კი აუტანელ ტანჯვას იწვევს.
აორტის დისექცია
სხეულის მთავარი არტერიის აორტის შიდა შრის გაგლეჯა სიცოცხლისთვის უშუალო საფრთხის შემცველი მდგომარეობაა. პაციენტები მას აღწერენ, როგორც “სხეულის შუაზე გახევას“. ტკივილი უეცარია, საშინლად ინტენსიური და იწყება მკერდის არეში, რასაც მოჰყვება მისი გადაცემა ზურგში.
მიუხედავად იმისა, რომ ტკივილის აღქმა ინდივიდუალურია და დამოკიდებულია ადამიანის ტკივილის ზღურბლსა და ფსიქოლოგიურ მდგომარეობაზე, ჩამოთვლილი მდგომარეობები ბიოლოგიურად იწვევს ნერვული სისტემის მაქსიმალურ გადატვირთვას. თანამედროვე მედიცინა აქტიურად მუშაობს ნეირობლოკატორებისა და სპეციფიკური თერაპიების განვითარებაზე, რათა ადამიანებს ამ აუტანელი ტანჯვის დაძლევაში დაეხმაროს.