“თანამედროვე პირობებში ეკლესიის სიტყვა განსაკუთრებით ქმედითი მაშინ ხდება, როდესაც იგი მხოლოდ მორალისტური მოწოდებებით არ შემოიფარგლება” – ამის შესახებ მეუფე ზენონი სოციალურ ქსელში წერს.
“დემოგრაფიული კრიზისი, რეგიონების დაცლა და ეკლესიის სოციალური მისია საქართველოში.
თანამედროვე საქართველოს წინაშე მდგარი დემოგრაფიული კრიზისი და რეგიონების დაცლის პროცესი მხოლოდ სოციალური ან ეკონომიკური გამოწვევები არ არის. დემოგრაფიული კვლევებისა და სოციალური მეცნიერებების თვალსაზრისით, ეს მოვლენები თანდათან იქცევა სახელმწიფოებრივი მდგრადობის, კულტურული უწყვეტობისა და საზოგადოებრივი განვითარების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს პრობლემად. დემოგრაფია ამ შემთხვევაში მხოლოდ მოსახლეობის რაოდენობას არ გულისხმობს; იგი უკავშირდება საზოგადოების შინაგან ენერგიას, მომავლის განცდას, ისტორიულ მეხსიერებასა და ქვეყნის სივრცობრივ სტაბილურობას.
საქართველოს დემოგრაფიული კრიზისი რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ პროცესში ვლინდება: დაბალი შობადობა, მოსახლეობის დაბერება, ემიგრაცია, რეგიონული დაცლა, ეკონომიკური არასტაბილურობა და სოციალური ნდობის შესუსტება. დემოგრაფიული თვალსაზრისით, „მოსახლეობის დაბერება“ ნიშნავს პროცესს, როდესაც საზოგადოების ასაკობრივ სტრუქტურაში იზრდება ხანდაზმული მოსახლეობის წილი, ხოლო მცირდება ბავშვებისა და შრომისუნარიანი ასაკის ადამიანების რაოდენობა. საქართველოს შემთხვევაში ეს განსაკუთრებით მწვავეა რეგიონების დაცლის, ახალგაზრდობის ემიგრაციისა და დაბალი შობადობის ფონზე, რის შედეგადაც მრავალი სოფელი და რეგიონი თანდათან კარგავს არა მხოლოდ მოსახლეობას, არამედ ეკონომიკურ, კულტურულ და სოციალურ დინამიკასაც.
ეს პროცესები ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად ვერ განიხილება, რადგან თითოეული მათგანი გავლენას ახდენს სახელმწიფოს შრომით რესურსზე, ეკონომიკურ მდგრადობაზე, სოციალური დაცვის სისტემაზე, კულტურული მეხსიერების უწყვეტობასა და ქვეყნის სივრცობრივ ბალანსზე. განსაკუთრებით საყურადღებოა ახალგაზრდობის კონცენტრაცია დედაქალაქსა და დიდ ქალაქებში, რაც კიდევ უფრო აძლიერებს რეგიონულ დისბალანსსა და დემოგრაფიულ უთანასწორობას. ამიტომ დემოგრაფიული კრიზისი მხოლოდ სტატისტიკური პრობლემა არ არის; იგი თანდათან იქცევა სოციალური, კულტურული და სახელმწიფოებრივი მდგრადობის ერთ-ერთ ყველაზე სერიოზულ გამოწვევად.
რეგიონების დაცლა საქართველოს მსგავსი ისტორიული და გეოპოლიტიკური სივრცისთვის განსაკუთრებით სენსიტიური საკითხია. საქართველოს ისტორიული მოდელი ყოველთვის მრავალრეგიონულ და მრავალცენტრულ კულტურულ სისტემას ეფუძნებოდა. სხვადასხვა კუთხე წარმოადგენდა კულტურული მეხსიერების, საზოგადოებრივი სოლიდარობისა და ისტორიული იდენტობის ცოცხალ სივრცეს და მხოლოდ ადმინისტრაციული ერთეული არასოდეს ყოფილა.
როდესაც რეგიონი იცლება, საფრთხე ექმნება არა მხოლოდ ეკონომიკურ აქტივობას, არამედ ისტორიულ ლანდშაფტს, ეთნოგრაფიულ მრავალფეროვნებასა და ქვეყნის სივრცობრივ მდგრადობას. განსაკუთრებით მცირე დემოგრაფიული რესურსის მქონე ქვეყნისთვის, სასაზღვრო და მაღალმთიანი რეგიონების დაცლა უკვე მხოლოდ სოციალური პრობლემა აღარ არის-იგი სტრატეგიულ და გეოპოლიტიკურ მნიშვნელობასაც იძენს.
ამ ვითარებაში დემოგრაფიული პოლიტიკა ვერ შემოიფარგლება მხოლოდ ფინანსური დახმარებით ან მოკლევადიანი სოციალური პროგრამებით. თანამედროვე კვლევები აჩვენებს, რომ დემოგრაფიული მდგრადობა დამოკიდებულია არა მხოლოდ ეკონომიკურ ფაქტორებზე, არამედ ადამიანში უსაფრთხოების განცდის, განათლების, ჯანდაცვის ხელმისაწვდომობისა და საზოგადოებრივი ნდობის არსებობაზე. საზოგადოება, რომელიც საკუთარ მომავალს ვეღარ ხედავს სტაბილურ და ღირსეულ სივრცედ, თანდათან კარგავს როგორც შობადობის, ისე ისტორიული განვითარების შინაგან მოტივაციას.
ამ კონტექსტში განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს ეკლესიის სოციალური მისია. საქართველოს ისტორიულ გამოცდილებაში ეკლესია მხოლოდ რელიგიური ინსტიტუტი არასოდეს ყოფილა; იგი საუკუნეების განმავლობაში ასრულებდა კულტურული, საგანმანათლებლო, სოციალური და საზოგადოებრივი თვითორგანიზების მნიშვნელოვან ფუნქციასაც. განსაკუთრებით რთულ ეპოქებში, ეკლესია ხშირად იქცეოდა არა მხოლოდ სარწმუნოების, არამედ ეროვნული მეხსიერების, საზოგადოებრივი სოლიდარობისა და ადამიანთა თანაზიარების სივრცედ, სადაც ერთმანეთს უკავშირდებოდა სულიერი ცხოვრება, განათლება, კულტურა და სოციალური პასუხისმგებლობა.
დღეს, როდესაც მრავალი რეგიონი სოციალურ და დემოგრაფიულ დასუსტებას განიცდის, ეკლესიას შეუძლია მნიშვნელოვანი როლი შეასრულოს საზოგადოებრივი სოლიდარობის, ისტორიული მეხსიერებისა და ადამიანებს შორის კავშირის შენარჩუნებაში. მისი მისია შეიძლება გამოვლინდეს როგორც ღირებულებით, ისე პრაქტიკულ დონეზე- ოჯახების მხარდაჭერაში, ახალგაზრდული ინიციატივების ხელშეწყობაში, რეგიონული კულტურული სიცოცხლის გააქტიურებასა და ადამიანებში მომავლის რწმენის გაძლიერებაში.
თუმცა თანამედროვე პირობებში ეკლესიის სიტყვა განსაკუთრებით ქმედითი მაშინ ხდება, როდესაც იგი მხოლოდ მორალისტური მოწოდებებით არ შემოიფარგლება. დემოგრაფიული კრიზისი ხშირად დაკავშირებულია ეკონომიკურ დაუცველობასთან, სოციალური სტაბილურობის ნაკლებობასა და მომავლის მიმართ გაურკვევლობასთან. ამიტომ ეკლესიის სოციალური მისია დღეს მოითხოვს არა მხოლოდ ტრადიციული ღირებულებების დაცვას, არამედ თანაზიარების, მხარდაჭერისა და ადამიანური ღირსების კულტურის გაძლიერებას.
მნიშვნელოვანია, რომ რეგიონები აღარ აღიქმებოდეს მხოლოდ „დასახმარებელ პერიფერიად“. თანამედროვე სახელმწიფოებრივი ხედვა მათ უნდა განიხილავდეს როგორც ეროვნული ცხოვრების ორგანულ ნაწილს- სივრცეს, სადაც შესაძლებელია განათლების, კულტურის, სოფლის მეურნეობის, მცირე ეკონომიკისა და ადგილობრივი ინიციატივების განვითარება. ამ პროცესში ეკლესია შეიძლება იქცეს არა პოლიტიკური პოლარიზაციის ნაწილად, არამედ საზოგადოებრივი ერთიანობის, ნდობისა და ისტორიული უწყვეტობის მხარდამჭერ ძალად.
ფილოსოფიურ-სოციალური თვალსაზრისით, დემოგრაფიული და რეგიონული კრიზისი ხშირად უფრო ღრმა ცივილიზაციურ პრობლემაზეც მიუთითებს. საზოგადოება, რომელიც კარგავს მომავლის რწმენას, თანდათან სუსტდება როგორც სოციალური და ისტორიული ერთობა. ამიტომ დემოგრაფიის საკითხი მხოლოდ რაოდენობრივი ზრდის პრობლემა არ არის; იგი საზოგადოების შინაგანი მდგრადობის ერთ-ერთი მთავარი მაჩვენებელიცაა.
დასკვნის სახით შეიძლება ითქვას, რომ საქართველოს დემოგრაფიული კრიზისისა და რეგიონების დაცლის დაძლევა შეუძლებელია მხოლოდ ეკონომიკური ან ადმინისტრაციული მექანიზმებით. აუცილებელია მრავალსაფეხურიანი ეროვნული ხედვა, რომელიც გააერთიანებს სოციალურ, ეკონომიკურ, საგანმანათლებლო, კულტურულ და სულიერ ძალისხმევას. მხოლოდ იმ საზოგადოებას შეუძლია დემოგრაფიული და სივრცობრივი გაძლიერება, რომელიც საკუთარ მომავალს კვლავ ხედავს როგორც სიცოცხლის, თანაზიარებისა და ისტორიული განვითარების შესაძლებლობას” – წერს მეუფე ზენონი სოციალურ ქსელში.