ბრიტანეთში ჩატარებულმა კლინიკურმა კვლევამ იმედისმომცემი შედეგები აჩვენა: ნაწლავის კიბოს კონკრეტული გენეტიკური ტიპის მქონე 32 პაციენტს იმუნოთერაპიისა და ოპერაციის შემდეგ, თითქმის სამი წლის განმავლობაში, დაავადების რეციდივი არ განუვითარდა.
კვლევა NEOPRISM-CRC, რომელსაც ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯისა (UCL) და საუნივერსიტეტო საავადმყოფოების მკვლევრები ხელმძღვანელობდნენ, ნაწლავის კიბოს მკურნალობის ახალი მიდგომის შესწავლას ისახავდა მიზნად. შედეგები 2026 წლის აპრილში ამერიკის კიბოს კვლევის ასოციაციის (AACR) ყოველწლიურ შეხვედრაზე წარადგინეს.
კვლევაში მონაწილე პაციენტებს დაავადების მეორე ან მესამე სტადია ჰქონდათ. მათ კიბოს ისეთი გენეტიკური მახასიათებელი აღმოაჩნდათ, რომელიც ცნობილია როგორც MMR-ის დეფიციტი ან MSI-high. ეს თავისებურება სიმსივნურ უჯრედებში დნმ-ის დაზიანებების გამოსწორების მექანიზმის დარღვევას უკავშირდება და შესაძლოა სიმსივნე იმუნოთერაპიის მიმართ უფრო მგრძნობიარე გახადოს.
როგორ ჩატარდა კვლევა?
კვლევაში გაერთიანებული იყო გაერთიანებული სამეფოს ხუთი საავადმყოფოს 32 პაციენტი. სტანდარტული მიდგომისგან განსხვავებით, რომლის დროსაც ოპერაციის შემდეგ შესაძლოა ქიმიოთერაპია დაინიშნოს, მონაწილეებმა ოპერაციამდე იმუნოთერაპიული პრეპარატი – პემბროლიზუმაბი – მიიღეს.
მკურნალობა მაქსიმუმ ცხრა კვირას გრძელდებოდა. პრეპარატი იმუნური სისტემის უნარს აძლიერებს, ამოიცნოს და შეებრძოლოს სიმსივნურ უჯრედებს. მისი მოქმედება PD-1 ცილის ბლოკირებას ეფუძნება, რაც იმუნური უჯრედების სიმსივნის წინააღმდეგ გააქტიურებას უწყობს ხელს.
მკურნალობის შემდეგ პაციენტებს დაგეგმილი ოპერაცია ჩაუტარდათ, რის შემდეგაც მკვლევრები მათ ჯანმრთელობის მდგომარეობას ხანგრძლივად აკვირდებოდნენ.
რა შედეგები მიიღეს მეცნიერებმა?
კვლევის საწყის ეტაპზე, პაციენტების დაახლოებით 59%-ს ოპერაციის დროს აღებულ ქსოვილებში სიმსივნის ნარჩენი უჯრედები აღარ აღმოაჩნდა. ეს ე.წ. პათოლოგიური სრული პასუხია, რაც მკურნალობაზე განსაკუთრებით კარგ რეაქციას ნიშნავს.
თუმცა ყველაზე საყურადღებო შედეგი შემდგომ დაკვირვებას უკავშირდება: მკურნალობიდან დაახლოებით 33 თვის შემდეგ, კვლევის 32 მონაწილიდან არცერთს კიბოს დაბრუნება არ აღენიშნებოდა.
მნიშვნელოვანია, რომ დაავადების რეციდივი არ დაფიქსირებულა იმ პაციენტებშიც, რომელთა ოპერაციის შემდგომ ნიმუშებში სიმსივნის მცირე ნარჩენები კვლავ ჩანდა. დაკვირვების პერიოდში ეს ნარჩენი დაავადება არ გაზრდილა და არ გავრცელებულა.
მკვლევართა შეფასებით, შედეგები მიუთითებს, რომ პაციენტების შერჩეულ ჯგუფში ოპერაციამდე ჩატარებულმა ხანმოკლე იმუნოთერაპიამ შესაძლოა ხანგრძლივი სარგებელი მოიტანოს.
ნიშნავს თუ არა ეს, რომ ქიმიოთერაპია აღარ იქნება საჭირო?
კვლევის შედეგები იმედისმომცემია, თუმცა ამ ეტაპზე მათი ყველა პაციენტზე გავრცელება არ შეიძლება.
კვლევა მცირე ჯგუფს მოიცავდა და მხოლოდ ნაწლავის კიბოს კონკრეტულ გენეტიკურ ტიპზე იყო ორიენტირებული. შესაბამისად, მიღებული შედეგები არ ნიშნავს, რომ იმუნოთერაპია ყველა პაციენტისთვის ჩაანაცვლებს ქიმიოთერაპიას ან ოპერაციის შემდგომ მკურნალობას.
მკურნალობის არჩევა დამოკიდებულია სიმსივნის სტადიაზე, გენეტიკურ მახასიათებლებზე, პაციენტის საერთო ჯანმრთელობასა და სხვა კლინიკურ ფაქტორებზე. იმუნოთერაპიასაც შეიძლება ახლდეს გვერდითი მოვლენები, მათ შორის იმუნური სისტემის მიერ ჯანმრთელი ორგანოების დაზიანება.
სწორედ ამიტომ, სპეციალისტებისთვის მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ იმის დადგენა, რამდენად ეფექტიანია მკურნალობა, არამედ ისიც, თუ რომელი პაციენტები მიიღებენ მისგან ყველაზე დიდ სარგებელს და რამდენად ხანგრძლივი იქნება ეს შედეგი.
რა იქნება შემდეგი ნაბიჯი?
მეცნიერები მონაწილეთა ჯანმრთელობის მდგომარეობაზე დაკვირვებას აგრძელებენ, რათა დაადგინონ, შენარჩუნდება თუ არა მიღებული შედეგები უფრო ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში. ამასთან, იკვლევენ ბიოლოგიურ მარკერებს, რომლებმაც შესაძლოა მომავალში ექიმებს მკურნალობაზე პასუხის წინასწარ შეფასებაში დაეხმაროს.
NEOPRISM-CRC-ის შედეგები ნაწლავის კიბოს მკურნალობის პერსონალიზებული მიდგომის განვითარების კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ნაბიჯია. მიუხედავად იმისა, რომ კვლევა ჯერ მცირეა და დამატებით დადასტურებას საჭიროებს, ის აჩვენებს, რომ სწორად შერჩეულ პაციენტებში იმუნოთერაპიას შესაძლოა დაავადების ხანგრძლივი კონტროლის მნიშვნელოვანი პოტენციალი ჰქონდეს.