შვილის რჩენა და აღზრდა მშობლების მოვალეობაა. მიუხედავად იმისა, იმყოფებიან თუ არა მშობლები ქორწინებაში, განქორწინებულები არიან თუ არასდროს უცხოვრიათ ერთად, ბავშვს აქვს უფლება, მიიღოს არსებობისა და ნორმალური განვითარებისთვის საჭირო ფინანსური მხარდაჭერა.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსისა და მოქმედი კანონმდებლობის მიხედვით, განვიხილოთ მნიშვნელოვანი საკითხები:
ვის ეკუთვნის ალიმენტი, როგორ განისაზღვრება მისი ოდენობა, რა დოკუმენტები შეიძლება დაგჭირდეთ და რა სამართლებრივი მექანიზმები არსებობს თანხის გადაუხდელობის შემთხვევაში.
1. ვის ეკუთვნის ალიმენტი და როდის წარმოიშობა მისი მოთხოვნის უფლება
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1212-ე მუხლის თანახმად, მშობლები ვალდებულნი არიან, არჩინონ თავიანთი არასრულწლოვანი შვილები, აგრეთვე დახმარების საჭიროების მქონე შრომისუუნარო სრულწლოვანი შვილები.
ქორწინების სტატუსს მნიშვნელობა არ აქვს: ალიმენტის მოთხოვნა შესაძლებელია როგორც განქორწინების შემდეგ, ისე ქორწინების განმავლობაში, თუ მშობლები ბავშვის რჩენაზე ვერ თანხმდებიან და ერთ-ერთი მათგანი სათანადოდ არ მონაწილეობს მის რჩენაში.
ორივე მშობლის პასუხისმგებლობა: ბავშვის რჩენა ორივე მშობლის მოვალეობაა, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ მათ აუცილებლად თანაბარი თანხა უნდა გადაიხადონ. თითოეული მშობლის მონაწილეობა კონკრეტული გარემოებების, ბავშვის საჭიროებებისა და მშობლების მატერიალური მდგომარეობის გათვალისწინებით განისაზღვრება.
ქორწინების გარეშე შვილები: თუ მამობა კანონით დადგენილი წესით არის დადასტურებული, ბავშვის მამას ალიმენტის გადახდის იგივე ვალდებულება ეკისრება. თუ მამობა სამართლებრივად დადგენილი არ არის, შესაძლოა საჭირო გახდეს სასამართლოსთვის მამობის დადგენის მოთხოვნით მიმართვა. მამობის დასადგენად შეიძლება გამოყენებულ იქნეს დნმ-ის ექსპერტიზა და კანონით დასაშვები სხვა მტკიცებულებები.
2. როგორ განისაზღვრება ალიმენტის ოდენობა
საქართველოს კანონმდებლობით ბავშვის ალიმენტისთვის უნივერსალური, წინასწარ განსაზღვრული მინიმალური თანხა ან ხელფასის ერთიანი პროცენტი დადგენილი არ არის. თუ მშობლები თანხაზე ვერ თანხმდებიან, სასამართლო ალიმენტის ოდენობას განსაზღვრავს გონივრული და სამართლიანი შეფასების საფუძველზე, სამოქალაქო კოდექსის 1214-ე მუხლის შესაბამისად.
სასამართლო ითვალისწინებს, მათ შორის, შემდეგ გარემოებებს:
ბავშვის საჭიროებები: კვება, ტანსაცმელი, განათლება, ჯანმრთელობის დაცვა, საცხოვრებელი პირობები და სხვა აუცილებელი ხარჯები.
მშობლების მატერიალური და ოჯახური მდგომარეობა: შემოსავალი, ქონება, შრომისუნარიანობა, ჯანმრთელობის მდგომარეობა და სხვა პირების რჩენის ვალდებულება.
მნიშვნელოვანია: თუ ალიმენტის გადამხდელი ოფიციალურად არ მუშაობს ან შემოსავალს მალავს, ეს მას ავტომატურად არ ათავისუფლებს შვილის რჩენის ვალდებულებისგან. სასამართლომ შეიძლება ალიმენტი ფიქსირებული თანხით განსაზღვროს, საქმის გარემოებების, ბავშვის საჭიროებებისა და მშობლების რეალური მატერიალური მდგომარეობის გათვალისწინებით.
3. როგორ უნდა მოვითხოვოთ ალიმენტი
თუ მშობლები ალიმენტის ოდენობაზე ნებაყოფლობით ვერ თანხმდებიან, მისი დაკისრების მოთხოვნა სასამართლოს გზით არის შესაძლებელი.
სარჩელის მომზადება: ალიმენტის მოთხოვნით სასამართლოს მიმართავს ბავშვის კანონიერი წარმომადგენელი. შესაბამისი სასამართლო და განსჯადობა განისაზღვრება საპროცესო კანონმდებლობის მიხედვით.
სახელმწიფო ბაჟი: „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის თანახმად, ალიმენტის გადახდევინების შესახებ სარჩელის მოსარჩელე სახელმწიფო ბაჟის გადახდისგან გათავისუფლებულია.
საჭირო დოკუმენტები:
კონკრეტული საქმის მიხედვით, შესაძლოა საჭირო გახდეს:
ბავშვის დაბადების მოწმობა;
მშობლების პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტები;
ბავშვის საცხოვრებელ ადგილთან დაკავშირებული ინფორმაცია ან მტკიცებულებები;
ბავშვის საჭიროებებისა და ხარჯების დამადასტურებელი დოკუმენტები, მაგალითად, სწავლის, მკურნალობისა და სხვა აუცილებელი ხარჯების ქვითრები;
სხვა მტკიცებულებები, რომლებიც მოთხოვნის დასაბუთებას ემსახურება.
სარჩელის უზრუნველყოფა: მოსარჩელეს შეუძლია მოითხოვოს სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, თუ ამისთვის კანონით გათვალისწინებული საფუძვლები არსებობს. სასამართლო კონკრეტული გარემოებების მიხედვით აფასებს, არსებობს თუ არა შესაბამისი ღონისძიების გამოყენების სამართლებრივი საფუძველი. ასეთი მოთხოვნის წარდგენა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ სასამართლო აუცილებლად დანიშნავს დროებით ალიმენტს.
4. რა ხდება ალიმენტის გადაუხდელობისას
თუ ალიმენტის გადამხდელი თანხას ნებაყოფლობით არ იხდის, სასამართლოს გადაწყვეტილების აღსრულება კანონით დადგენილი წესით ხდება და საქმეში შესაძლოა ჩაერთოს სსიპ აღსრულების ეროვნული ბიურო.
ალიმენტის დაკისრების შესახებ გადაწყვეტილება კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში შეიძლება დაუყოვნებლივ აღსასრულებლად მიექცეს. სხვა შემთხვევებში აღსრულება შესაბამისი საპროცესო წესების დაცვით ხორციელდება.
სააღსრულებო წარმოების ფარგლებში, კანონით დადგენილი პირობების არსებობისას, შესაძლებელია შემდეგი ღონისძიებების გამოყენება:
საბანკო ანგარიშებისა და ქონების დაყადაღება: კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში შესაძლებელია საბანკო ანგარიშებზე თანხის ამოღების ღონისძიებების გამოყენება და მოვალის ქონებაზე ყადაღის დადება.
შემოსავლებიდან თანხის ამოღება: ალიმენტის დავალიანების დასაფარად თანხის ამოღება შეიძლება განხორციელდეს კანონით დადგენილი წესით, მათ შორის, შესაბამის შემთხვევებში, შრომის ანაზღაურებიდან.
ქონების რეალიზაცია: თუ კანონით გათვალისწინებული პირობები არსებობს, დაყადაღებული ქონება შეიძლება აუქციონზე გაიყიდოს, ხოლო მიღებული თანხა დავალიანების დასაფარად გამოიყენონ.
მოვალეთა რეესტრი: კანონით დადგენილ შემთხვევებში მოვალის მონაცემები შეიძლება შევიდეს მოვალეთა რეესტრში. რეესტრში რეგისტრაციას შესაძლოა მოჰყვეს კანონით განსაზღვრული ქონებრივი შეზღუდვები.კონკრეტული სააღსრულებო ღონისძიება დამოკიდებულია საქმის გარემოებებზე, სააღსრულებო დოკუმენტსა და მოქმედ კანონმდებლობაზე.
5. რა ემუქრება მას, ვინც ალიმენტს ჯიუტად არ იხდის და როდის შეიძლება ოდენობის შეცვლა
სისხლის სამართლებრივი პასუხისმგებლობა: საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 176-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს გადაწყვეტილებით დაკისრებული ალიმენტის გადახდისთვის ჯიუტად თავის არიდება ისჯება ჯარიმით, საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით ვადით 120-დან 240 საათამდე ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ერთ წლამდე.
შეიძლება თუ არა ალიმენტის ოდენობის შეცვლა? დიახ. თუ შეიცვალა მშობლების მატერიალური ან ოჯახური მდგომარეობა და ეს ალიმენტის ოდენობაზე გავლენას ახდენს, დაინტერესებულ მხარეს შეუძლია სასამართლოს მიმართოს თანხის გაზრდის ან შემცირების მოთხოვნით.
მაგალითად, მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონდეს ბავშვის საჭიროებების გაზრდას, მშობლის შემოსავლის არსებით ცვლილებას ან ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესებას. თუმცა ალიმენტის ოდენობა ავტომატურად არ იცვლება – ამისთვის შესაბამისი სამართლებრივი პროცედურის გავლაა საჭირო.
ალიმენტი ბავშვის რჩენისა და განვითარების უფლების უზრუნველყოფას ემსახურება. თუ მშობლები თანხაზე ვერ თანხმდებიან, შესაძლებელია სასამართლოსთვის მიმართვა, ხოლო სასამართლოს გადაწყვეტილების შეუსრულებლობის შემთხვევაში კანონით დადგენილი სააღსრულებო მექანიზმების გამოყენება.
მნიშვნელოვანია, რომ თითოეული შემთხვევა ინდივიდუალურად შეფასდეს, მოთხოვნა შესაბამისი მტკიცებულებებით დასაბუთდეს და სამართლებრივი პროცედურები მოქმედი კანონმდებლობის დაცვით წარიმართოს.