ახალი ფართომასშტაბიანი კვლევის მიხედვით, ოჯახში ბავშვის დაბადების რიგითობას შესაძლოა ჯანმრთელობის სხვადასხვა მდგომარეობასთან სტატისტიკური კავშირი ჰქონდეს. მეცნიერებმა 10 მილიონზე მეტი ადამიანის მონაცემები შეისწავლეს და 569 სხვადასხვა დაავადების შემთხვევაში შეაფასეს, განსხვავდებოდა თუ არა რისკი პირველ და მეორე შვილებს შორის.
კვლევა 2026 წლის მარტში გამოქვეყნდა სამეცნიერო წინასწარ პუბლიკაციის პლატფორმა medRxiv-ზე. მნიშვნელოვანია, რომ ნაშრომს ამ ეტაპზე რეცენზირება გავლილი არ აქვს, შესაბამისად, მისი შედეგები საბოლოო სამეცნიერო დასკვნად არ უნდა ჩაითვალოს.
ანალიზში მონაწილეობდა დაახლოებით 10.3 მილიონი ადამიანი 5.1 მილიონი ორშვილიანი ოჯახიდან.
მკვლევრებმა 569 დაავადება შეისწავლეს. მათგან 418 დაავადებას საკმარისი შემთხვევების რაოდენობა ჰქონდა სტატისტიკური ანალიზისთვის და 150 შემთხვევაში დაბადების რიგითობასთან სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი კავშირი გამოვლინდა.
კვლევის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თავისებურება ის იყო, რომ მეცნიერებმა და-ძმები ერთმანეთთან პირდაპირ შეადარეს. ამ გზით მათ შეძლეს გარკვეული ფაქტორების – მაგალითად, ოჯახის, მშობლების, საცხოვრებელი გარემოსა და სხვა საერთო პირობების – გავლენის შემცირება.
პირველშობილებში ზოგიერთი მდგომარეობა უფრო ხშირად დაფიქსირდა.
კვლევის მიხედვით, პირველშობილ ბავშვებს შედარებით ხშირად ჰქონდათ გარკვეული ნეიროგანვითარებითი და ალერგიული მდგომარეობების დიაგნოზი.
მაგალითად, მეორე შვილებთან შედარებით პირველშობილებში უფრო ხშირად ფიქსირდებოდა:
აუტიზმის სპექტრის აშლილობა;
ADHD – ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის აშლილობა;
ტიკები და ტურეტის სინდრომი;
საკვების ალერგია;
ალერგიული რინიტი;
შფოთვითი და ფობიური აშლილობები;
აკნე.
კვლევაში, მაგალითად, აუტიზმისთვის მეორე და პირველ შვილებს შორის შედარებითი მაჩვენებელი იყო დაახლოებით 0.74, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოცემულ მონაცემებში დიაგნოზი მეორე შვილებში შედარებით იშვიათად ფიქსირდებოდა. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ პირველი შვილის დაბადება აუტიზმს იწვევს. საუბარია მხოლოდ სტატისტიკურ კავშირზე.
საპირისპიროდ, მკვლევრებმა გარკვეული მდგომარეობების შემთხვევაში მეორე შვილებში უფრო მაღალი მაჩვენებლები აღმოაჩინეს.
მათ შორის იყო:
ნივთიერებების მოხმარებასთან დაკავშირებული დარღვევები;
ზოგიერთი კუჭ-ნაწლავის დაავადება;
ჰერპეს ზოსტერი;
ნაღვლის გზებთან დაკავშირებული დაავადებები;
გასტრიტი და დუოდენიტი;
შაკიკი.
ნივთიერებების მოხმარებასთან დაკავშირებული დარღვევებისთვის მეორე და პირველ შვილებს შორის შეფარდებითი მაჩვენებელი დაახლოებით 1.19 იყო.
რატომ შეიძლება არსებობდეს ასეთი განსხვავება?
მეცნიერებს ჯერ არ აქვთ ერთი კონკრეტული პასუხი.
ერთ-ერთი შესაძლო ახსნა დაკავშირებულია იმუნურ სისტემასთან და ადრეულ ასაკში მიკრობებთან კონტაქტთან. უფროსი და-ძმების არსებობის გამო მოგვიანებით დაბადებულ ბავშვებს შესაძლოა ადრეულ ასაკშივე ჰქონდეთ უფრო მეტი კონტაქტი სხვადასხვა მიკროორგანიზმთან. მკვლევრები აღნიშნავენ, რომ ეს გარკვეულწილად შეესაბამება ე.წ. „ჰიგიენის ჰიპოთეზას“, რომლის მიხედვითაც ადრეულ ასაკში მიკრობებთან მრავალფეროვანი კონტაქტი შესაძლოა იმუნური სისტემის განვითარებასა და ალერგიული დაავადებების რისკთან იყოს დაკავშირებული.
თუმცა სხვა დაავადებების შემთხვევაში შესაძლოა სრულიად განსხვავებული ფაქტორები მოქმედებდეს. მაგალითად, პირველი შვილის შემთხვევაში მშობლებმა შესაძლოა ჯანმრთელობისა და განვითარების პრობლემებს მეტი ყურადღება მიაქციონ, რის გამოც გარკვეული მდგომარეობების დიაგნოზი უფრო ადრე ან უფრო ხშირად დაისვას.
მკვლევრები თავადაც აღნიშნავენ, რომ ნეიროგანვითარებითი დაავადებების შემთხვევაში შედეგები შესაძლოა რამდენიმე ფაქტორის ერთობლიობას ასახავდეს – მათ შორის ორსულობის რიგითობას, მშობლების ყურადღებას, დიაგნოსტიკის თავისებურებებსა და სხვა გარემოებებს.
კვლევა არ ამბობს, რომ პირველი შვილი აუცილებლად უფრო მაღალი ჯანმრთელობის რისკის ქვეშაა ან მეორე შვილი უფრო ჯანმრთელი. პირიქით, აღმოჩნდა დაავადებები, რომელთა შემთხვევაშიც სტატისტიკური მაჩვენებელი პირველშობილებში იყო მაღალი და ისეთი დაავადებებიც, სადაც მეორე შვილებში იყო მაღალი.
ასევე, კვლევა არ ამტკიცებს, რომ დაბადების რიგითობა თავად იწვევს რომელიმე დაავადებას. ეს არის დაკვირვებითი კვლევა, რომელიც სტატისტიკურ კავშირებს ავლენს. ავტორებიც აღნიშნავენ, რომ შედეგების ინტერპრეტაცია სიფრთხილით არის საჭირო.
რატომ არის კვლევა მნიშვნელოვანი?
მიუხედავად შეზღუდვებისა, კვლევა საინტერესოა მისი მასშტაბის გამო. წინა კვლევების დიდი ნაწილი დაბადების რიგითობას მხოლოდ ერთ ან რამდენიმე დაავადებასთან აკავშირებდა, ახალი ნაშრომი კი ერთდროულად 569 დაავადებას განიხილავს.
მკვლევრების შეფასებით, დაბადების რიგითობასა და დაავადებების რისკს შორის აღმოჩენილი კავშირები უმეტეს შემთხვევაში შედარებით მცირეა, თუმცა მათი არსებობა შესაძლოა მეცნიერებს დაეხმაროს იმის უკეთ გაგებაში, თუ როგორ მოქმედებს ორსულობის რიგითობა, ოჯახური გარემო და ადრეული ცხოვრების პირობები ადამიანის ჯანმრთელობაზე.