გლობალური კლიმატის ცვლილების ეპოქაში, მსოფლიო სულ უფრო ხშირად საუბრობს ფენომენზე, რომელიც წყნარ ოკეანეში იბადება, თუმცა მისი „ექო“ მთელ პლანეტაზე, მათ შორის საქართველოშიც ისმის. ეს არის ელ-ნინიო – ბუნებრივი მოვლენა, რომელიც რამდენიმე წელიწადში ერთხელ ამინდის მკვეთრ ანომალიებს იწვევს.
მიუხედავად იმისა, რომ საქართველო ოკეანეებისგან შორს, კავკასიის რეგიონში მდებარეობს, გლობალური კლიმატური სისტემები ერთმანეთთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული. როგორ აისახება წყნარი ოკეანის გათბობა ჩვენს რეალობაზე?
მარტივად რომ ვთქვათ, ელ-ნინიო არის ოკეანისა და ატმოსფეროს ურთიერთქმედების ციკლი. ამ დროს წყნარი ოკეანის ეკვატორულ ნაწილში წყლის ზედაპირის ტემპერატურა ჩვეულებრივზე მეტად თბება. ეს „ზედმეტი სითბო“ ატმოსფეროში გამოიყოფა, ცვლის ჰაერის მასების მოძრაობას და მთელ მსოფლიოში იწვევს: ზოგან უპრეცედენტო გვალვებსა და ხანძრებს, ზოგან კი — კატასტროფულ ნალექებსა და წყალდიდობებს.
როგორ აღწევს ოკეანის სითბო საქართველომდე?
საქართველოზე ელ-ნინიო პირდაპირ გავლენას არ ახდენს, თუმცა ის მოქმედებს ევროპისა და ხმელთაშუა ზღვის ცირკულაციურ სისტემებზე, რომლებიც, თავის მხრივ, ჩვენი რეგიონის ამინდს განსაზღვრავენ.
კლიმატოლოგების დაკვირვებით, ელ-ნინიოს აქტიურ ფაზაში საქართველოში რამდენიმე ძირითადი ტენდენცია იკვეთება:
1. ანომალიურად ცხელი ზაფხული;
ელ-ნინიო, როგორც წესი, ზრდის გლობალურ ტემპერატურას. საქართველოში ეს ვლინდება ხანგრძლივი, დამღლელი სიცხის ტალღებით. ზაფხულის თვეებში თერმომეტრის ნიშნული ხშირად აჭარბებს ნორმას, რაც ქალაქებში ცხოვრებას აუტანელს ხდის, ხოლო რეგიონებში ხანძრების გაჩენის რისკს ზრდის.
2. არაპროგნოზირებადი ნალექები და ლოკალური შტორმები;
ელ-ნინიოს პერიოდში ირღვევა ნალექების ბალანსი. მოსალოდნელია ხანგრძლივი გვალვები, რომლებსაც მოულოდნელად ცვლის უეცარი, კატასტროფული ხასიათის თავსხმა წვიმები. ასეთი ხანმოკლე, მაგრამ ძლიერი ნალექი ხშირად ხდება ნიაღვრების, მეწყერებისა და ღვარცოფების მიზეზი, რაც საქართველოს მთიანი რელიეფისთვის განსაკუთრებით სახიფათოა.
3. თბილი ზამთარი;
ელ-ნინიოს წლებში საქართველოში ზამთარი ხშირად ჩვეულებრივზე რბილი და თბილია. ბარში თოვლის საფარი მინიმალურია, თუმცა ეს სულაც არ არის კარგი ამბავი. თბილი ზამთარი ნიშნავს მთებში თოვლის ნაკლებობას, რაც გაზაფხულსა და ზაფხულში მდინარეების დაშრობას და წყლის დეფიციტს იწვევს.
რა საფრთხეს უქმნის ეს ფენომენი ქვეყანას?
მსგავსი გლობალური ძვრები პირდაპირ აისახება ქვეყნის ეკონომიკასა და ყოველდღიურობაზე:
სოფლის მეურნეობა: გაზაფხულის მოულოდნელი ყინვები ან ზაფხულის ხანგრძლივი გვალვები აზარალებს მოსავალს (განსაკუთრებით კახეთსა და შიდა ქართლში).
წყლის რესურსები: სასმელი და სარწყავი წყლის დეფიციტი სერიოზულ გამოწვევად იქცევა ხოლმე.ტურიზმი: ზამთრის კურორტებზე თოვლის ნაკლებობა პირდაპირ დარტყმას აყენებს სამთო-სათხილამურო სეზონს.მნიშვნელოვანია: ელ-ნინიო არ არის კლიმატის ცვლილების ერთადერთი მიზეზი, თუმცა კლიმატის გლობალური თბობა მას კიდევ უფრო აგრესიულს და არაპროგნოზირებადს ხდის.ელ-ნინიო კიდევ ერთხელ გვახსენებს, რომ დედამიწა ერთიანი ორგანიზმია. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოში ტროპიკული ქარიშხლები არ ბობოქრობს, წყნარი ოკეანის „ცხელი სუნთქვა“ ჩვენს კლიმატზეც ტოვებს კვალს. ქვეყნისთვის მთავარ გამოწვევად რჩება ამინდის ამ სიურპრიზებთან ადაპტაცია, წყლის რესურსების სწორი მართვა და სოფლის მეურნეობის ახალ რეალობაზე მორგება.